پرسش نوزدهم:

آيا مهدي يك عنوان و لقب خاص است كه بر شخص خاص با اوصاف و خصايص خاص اطلاق شده است يا مفهوم و لقب عام است كه بر هر كس كه خدا او را هدايت كرده باشد اطلاق مي‌شود و به عبارت ديگر مهدي و اعتقاد به مهدويت شخصي و يا نوعي است؟

پاسخ:

مفهوم لفظ مهدي مفهومي عام است كه در عرف و لغت به كار بردن آن به هر فرد كه خدا او را هدايت كرده باشد جايز است. با اين مفهوم همه انبيا و اوصيا مهدي هستند و به كار بردن آن در حقّ شخص پيامبر صلّي‌الله عليه‌وآله وسلّم و اميرالمؤمنين و امام  حسن و امام حسين و ساير ائمه عليهم‌السلام جايز است زيرا همه مهدي و هدايت شده بودند. بلكه به كار بردن اين واژه دربارة افراد ديگري كه در مكتب آن بزرگواران تربيت شده و هدايت يافته‌اند جايز است. به عنوان مثال اصحاب امام حسين عليه‌السلام همه هدايت شده بودند. همچنين به كار بردنش نسبت به شيعيان خاص و بلكه همه شيعيان و هر كس كه به حق هدايت شده باشد و در حال هدايت باشد جايز است. ولي همه مي دانند كه مقصود از مهدي كه بر لسان مبارك حضرت رسول صلّي‌الله عليه‌وآله وسلّمجاري شده ـ مانند: «المهدي من ولدي ]مهدي از فرزندان من است».[¹ يا «المهدي من عترتي من ولد فاطمه]مهدي از اهل بيت من و از فرزندان فاطمه است».[² يا «المهدي من ولدك ]مهدي از فرزندان تو است».[³ ـ اين يك عنوان خاص و لقب مختص شخص معيّن و فوق العاده عزيزي است كه پيامبر صلّي الله عليه وآله وسلّم به ظهور او بشارت داده است و اهل بيتش عليهم‌السلام و همه مسلمانان را فراخوانده است كه در رديف منتظران ظهور آن حضرت باشند.

مهدي به معناي هدايت شده به حسب معاني متعدد هدايت از قبيل ارائه طيق و ايصال الي المطلوب و موارد ديگر در غير انسان نيز به كار مي‌رود و آيه:

رَبُّنا الّذي اَعطي كُلَّ شَيءٍ خَلَقَهُ ثُمِّ‌ هَدي⁴

گفت: پروردگار ما همان كسي است كه به هر موجودي، آن چه را لازمة آفرينش او بوده داده؛ سپس هدايت كرده است!

به اين معني دلالت دارد.

با اين همه به نظر مي‌رسد از بررسي مواردي كه اين كلمه در آن‌ها به كار رفته است، اين نتيجه به دست مي‌آيد كه هدايت، اغلب در افرادي كه هدايت خدا در آن‌ها مؤثر بوده است به كار مي‌رود.

بر اين اساس بايد گفت:

المهدي من هداه الله و قبل هدايته و اهتدي بها بعناية منه و توفيقه

يعني كسي كه هدايت خدا شامل حال او شده،‌مهدي است. به عبارت ديگر هدايت به معناي ارائة طريق، متوجه او شده است و به واسطه عنايت و توفيق الهي در او نتيجه بخش واقع شده است كه عالي‌ترين مصاديق آن انبيا و ائمه عليهم‌السلام هستند.

برحسب اخبار معتبر، «مهدي» لقب همان موعود آخر الزمان است كه حتي نسب و اوصاف او در احاديث معتبر مورد اشاره قرار گرفته است كه آن جز بر امام دوازدهم فرزند حضرت امام حسن عسگري‌ عليه‌السلام بر احدي قابل تطبيق نيست و لقب مهدي به اين معني كه مورد هدايت خدا و احياء كننده اسلام و پر كننده جهان از عدل و داد و داراي صفات ممتاز، است ـ اولين بار در مورد آن حضرت به كار رفت و اين كار در عصر خود پيامبر صلّي الله عليه وآله وسلّم  به توسط شخص  آن حضرت انجام گرفت و مهدي به عنوان منجي و رهايي بخش ـ و الفاظ مترادف ديگر از اين قبيل از جانب خدا تنها ـ لقب اوست.

و مهدويت به مفهوم نوعيّه از هيچ يك از روايات نقل شده از پيامبر صلّي الله عليه وآله وسلّم و ائمه عليهم‌السلام قابل استفاده نيست.

---

1 ـ  بحار الانوار، ج 36، ص 309، ح 148.
2 ـ  بحارالانوار، ج 51، ص 102.
3 ـ  بحار الانوار، ج 51، ص 78.
4 ـ  سوره طه (20)، آيه 50.